Làng chiếu Cẩm Nê Đà Nẵng: chậm lại bên khung dệt

Một tấm chiếu là thứ quen đến mức đôi khi ta không còn để ý nó được làm ra thế nào. Đặt chân tới một làng nghề để tìm hiểu, thứ đáng dành thời gian nhìn lại không chỉ là hoa văn đã hoàn chỉnh, mà còn là từng sợi lác trước khi nằm ngay ngắn trên mặt chiếu. Với làng chiếu Cẩm Nê Đà Nẵng, đó cũng là cách bắt đầu một cuộc gặp với nghề: chậm hơn một chút, nhìn kỹ hơn một chút.

Cẩm Nê thuộc xã Hòa Tiến, TP. Đà Nẵng. Nhưng trước khi xếp làng vào lịch đi chơi, cần biết nghề dệt ở đây đã thu hẹp rất nhiều. Chuyến ghé thăm, nếu sắp xếp được, nên bắt đầu bằng một cuộc hẹn với nơi còn làm nghề, thay vì kỳ vọng đi qua ngõ nào cũng nghe tiếng khung dệt.

Cẩm Nê hôm nay: đến với nghề, đừng chỉ tìm một cảnh làng xưa

Những hình ảnh sợi lác nhiều màu và người thợ ngồi bên khung dễ làm ta hình dung một làng quê vẫn đều đặn dệt chiếu mỗi ngày. Thực tế cần được nhìn khác. Trong phóng sự ngày 26/02/2026 của Báo Tiền Phong, bà Dương Thị Thông được giới thiệu là người cuối cùng còn giữ nghề dệt chiếu Cẩm Nê. Bài báo ghi nhận bà làm khi có đơn đặt trước hoặc có khách tới tham quan, trải nghiệm, thay vì sản xuất quanh năm như trước.

Đó là thông tin tại thời điểm phóng sự, không phải xác nhận lịch đón khách cho mọi ngày sau đó. Vì vậy, một lời hỏi trước về thời gian và khả năng tiếp nhận sẽ giúp chuyến đi có ý nghĩa hơn. Ta đến để tìm hiểu một công việc còn được gìn giữ, không phải yêu cầu người dân dựng lại cảnh sinh hoạt chỉ để có ảnh đẹp.

Tư liệu giới thiệu của thành phố Đà Nẵng ghi nghề chiếu Cẩm Nê có nguồn gốc từ Hoằng Hóa, Thanh Hóa, truyền vào khoảng thế kỷ XV. Có thể đọc đó như một dấu mốc trong câu chuyện của nghề, nhưng không cần biến lịch sử thành một đoạn kể thật dài. Khi có dịp nhìn cách những sợi lác nằm cạnh nhau, điều gần gũi hơn là nhận ra một đồ dùng thường ngày đã đi qua bao thế hệ bàn tay.

Từ bó lác đến những dải màu trên mặt chiếu

Ở đây, nguyên liệu thường được gọi là lác, cũng quen thuộc với tên cói. Với chiếu hoa, sợi được nhuộm rồi phơi trước khi đưa vào khung. Màu sắc vì thế nằm trong những sợi đan, thay vì chỉ là một lớp hoa văn in lên mặt chiếu sau khi dệt. Chiếu trơn lại cho ta nhìn rõ hơn vẻ mộc của nguyên liệu không nhuộm màu.

Hãy thử nhìn một bó lác như nguyên liệu, rồi nhìn lại một góc chiếu đã hoàn thành. Khoảng cách giữa hai hình ảnh ấy nằm ở công việc của người thợ: chuẩn bị sợi, đưa sợi vào đúng chỗ và giữ mặt chiếu đều. Những dải đỏ, xanh, vàng không còn chỉ là màu đẹp để chụp; chúng khiến mắt ta dừng lại ở cách màu này tiếp nối màu kia.

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn, bạn có thể hỏi người làm về chất nhuộm, cách chọn màu và cách giữ màu của sản phẩm. Một câu hỏi giản dị về sợi lác thường mở ra nhiều điều hơn việc chỉ dừng lại ở một dải đỏ hay xanh thật nổi. Cũng từ đó, ta hiểu thêm vì sao những tấm chiếu nhìn gần giống nhau vẫn có thể khác về công làm và cách hoàn thiện.

Bên khung dệt, nhìn một tấm chiếu thành hình

Trong ảnh về nghề Cẩm Nê, hai người ngồi cùng một khung: một người đưa sợi, người còn lại điều khiển bộ phận ép các hàng sợi lại. Nhìn vào đó, ta thấy công việc không chỉ là đôi tay khéo mà còn là sự phối hợp. Mặt chiếu rộng dần từ những động tác nhỏ được lặp đi lặp lại.

Nếu đã hẹn được một buổi có người dệt, hãy dành thời gian quan sát thay vì chỉ đứng cạnh khung một lát rồi đi. Nhìn đường sợi chạy qua mặt chiếu, cách người thợ giữ cho các hàng sát nhau và phần mép được hoàn thiện, bạn sẽ có thêm cơ sở để hiểu món đồ mình định mua. Chiếu dệt xong vẫn còn công đoạn xử lý các đầu sợi và hoàn thiện, chứ không phải cứ rời khung là kết thúc công việc.

Việc tự thử dệt cần được đồng ý và hướng dẫn trước. Không phải mọi buổi ghé làng đều có phần thực hành, và một khung đang làm sản phẩm không phải dụng cụ để khách tùy ý chạm vào. Nếu đi cùng trẻ nhỏ, để các em nhìn và hỏi trước cũng đã là một cách tiếp cận nghề rất tốt; không cần ai cũng phải thao tác mới gọi là có trải nghiệm.

Mang về một tấm chiếu, mang theo sự hiểu biết về cách làm

Khi có sản phẩm phù hợp để xem, đừng chỉ chọn theo màu. Hãy hỏi kích thước, loại chiếu, chất liệu, thời gian làm và cách giữ chiếu khô sạch trong điều kiện sử dụng của mình. Nếu có yêu cầu hoa văn riêng, cần biết người làm có thể nhận hay không và khi nào sản phẩm hoàn thành. Giá cũng nên được hỏi theo tấm chiếu hoặc đơn đặt cụ thể, không dùng mức trong một bài báo cũ làm giá hiện hành.

Chiếu là món đồ khá cồng kềnh so với những thứ thường mua trong chuyến du lịch. Trước khi quyết định, hãy nghĩ tới cách cuộn, đóng gói và mang về; nếu đi máy bay, kiểm tra với hãng về phương án vận chuyển. Nếu cần gửi sau, hỏi rõ cách giao nhận và chi phí trước khi đặt.

Không mua cũng không khiến buổi tìm hiểu nghề kém giá trị. Sự trân trọng có thể bắt đầu từ việc xin phép chụp ảnh, nghe khi người làm muốn chia sẻ và không làm gián đoạn công việc. Ta không cần đặt lên người thợ trách nhiệm phải kể một câu chuyện xúc động; những gì đôi tay họ làm đã đáng để được nhìn kỹ.

Trước khi ghé làng chiếu Cẩm Nê, chốt một cuộc hẹn vừa đủ

Địa danh hiện dùng là xã Hòa Tiến, TP. Đà Nẵng; địa chỉ huyện Hòa Vang là cách ghi trước sắp xếp hành chính. Khi lên đường, nên lấy đúng vị trí nơi đã đồng ý đón nhóm, rồi thống nhất điểm xe trả khách và phần cần đi bộ. Tên làng nghề trên bản đồ chưa thay thế được một điểm hẹn cụ thể.

Hỏi trước buổi ghé có thể xem công đoạn nào, có phần thử nghề hay chỉ quan sát, thời gian dự kiến và chi phí nếu có. Đừng coi thông tin giới thiệu làng nghề là lịch mở cửa hoặc quyền được tự vào nhà người dân. Nếu hôm đó không có người dệt hay không thể tiếp nhận, chọn một thời điểm khác sẽ tốt hơn đến rồi yêu cầu bố trí ngay.

Nếu thích kiểu đi dành thời gian cho một nghề, bạn có thể đọc thêm cách chọn trải nghiệm làng nghề ở Hội An. Với chuyến ghé Cẩm Nê, hãy để phần di chuyển vừa với cuộc hẹn đã xác nhận. Bạn có thể gửi ngày đi, số người, vị trí đón tiếp và giờ về dự kiến qua các nút liên hệ tại dịch vụ thuê xe du lịch của Duy Tân.

Giá trị của một lần tìm hiểu Cẩm Nê không nằm ở số điểm đã ghé. Nó có thể bắt đầu từ việc nhìn một sợi lác, hiểu vì sao phải đặt nó vào đúng chỗ, rồi nhìn tấm chiếu quen thuộc ở nhà bằng một sự chú ý khác.